Uzależnienie od mediów społecznościowych zaliczane jest do uzależnień behawioralnych, czyli takich, które nie wiążą się z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, lecz z powtarzalnym wykonywaniem określonych czynności. Zarówno uzależnienia od substancji, jak i uzależnienia behawioralne angażują te same podstawowe systemy mózgowe, jednak różnią się sposobem ich pobudzania i skalą zmian neurochemicznych. Uzależnienie od social mediów nie zawiera substancji, przez to mózg jest pobudzany w sposób pośredni: przez doświadczenie i emocje. Charakterystyczny dla uzależnienia od mediów społecznościowych jest wysoki poziom zaabsorbowania platformami: myśli i działania są zdominowane przez media. Następuje utrata kontroli nad czasem spędzonym online, odczuwanie niepokoju w przypadku braku dostępu do platform oraz zaniedbywanie innych obszarów życia. Najczęściej podejmowane próby ograniczenia internetowej działalności kończą się niepowodzeniem oraz powrotem do nałogowych wzorców. 

Wśród mechanizmów leżących u podstaw tego typu uzależnienia znajduje się lęk, odzwierciedlający się w tzw. FOMO (ang. fear of missing out). Osoby doświadczające tego zjawiska odczuwają silną potrzebę bycia na bieżąco oraz uczestniczenia w życiu społeczności internetowej, co przekłada się na częstsze korzystanie z mediów społecznościowych i publikowanie własnych aktywności. W sytuacji braku dostępu do stałego łącza internetowego lub urządzenia umożliwiającego korzystanie z social mediów osoba uzależniona odczuwa niepokój związany z obawą, że coś ważnego właśnie jej umyka. 

Dodatkowo dla wielu użytkowników publikowanie treści w mediach społecznościowych stanowi sposób na poradzenie sobie z napięciem, stresem czy poczuciem samotności. 

W ten sposób media społecznościowe stają się narzędziem kompensacyjnym, co sprzyja utrwaleniu nawyku. Wiąże się to z trudnościami w powstrzymaniu się od publikowania postów, nawet w sytuacjach, które wymagają prywatności, intymności lub pełnego zaangażowania emocjonalnego. Bardzo przyciągającą cechą współczesnych mediów jest uznanie obserwujących. Każda forma pozytywnej reakcji działa jako wzmocnienie, aktywując układ nagrody w mózgu. W konsekwencji użytkownik zaczyna kojarzyć publikowanie treści z przyjemnością i satysfakcją.

Społeczne i psychologiczne konsekwencje uzależnienia od mediów społecznościowych sprowadzają się do wielu trudności w funkcjonowaniu w realnym świecie. Osoby mają trudność z ekspresją emocji, którą zastępują emotikonami w komunikacji wirtualnej. Odnotowuje się wzrost poziomu lęku, obniżenie nastroju, a nawet symptomy depresyjne. Stałe porównywanie się z innymi użytkownikami osłabia poczucie własnej wartości. A otwartość czy odwaga w eksponowaniu innym swoich doświadczeń i przemyśleń, bardzo często kończą się za szklanym ekranem i nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. 

Uzależnienie od mediów społecznościowych, a w szczególności kompulsywna potrzeba relacjonowania na bieżąco wydarzeń z życia, jest złożonym i wielowymiarowym zjawiskiem. W pracy nad zdrowymi nawykami ważne jest rozwijanie umiejętności świadomego korzystania z technologii, a także wzmacniania poczucia własnej wartości niezależnego od opinii innych…

… i właśnie tego Państwu życzę

mgr Magdalena Wrońska