BLASK: Co jest głównym przedmiotem Pani zainteresowań badawczych? 

Mgr Justyna Lubińska: Jestem absolwentką farmacji na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie. W ramach pracy magisterskiej, wraz z prof. Jolantą Kotlińską, również zajmowałyśmy się tematyką alkoholowego zespołu płodowego. To bardzo interesujący, a wciąż niedostatecznie zbadany obszar. Już podczas realizacji pracy magisterskiej widziałam, że jest jeszcze wiele do zrobienia w temacie mechanizmów alkoholowego zespołu płodowego, dlatego ten temat wydał mi się ciekawy i godny kontynuacji. Niedawno byłyśmy z Panią Profesor na konferencji poświęconej tej tematyce i zobaczyłyśmy, jak duży jest to problem w realnym życiu. Spotkałyśmy osoby, które zajmują się na co dzień dziećmi z alkoholowym zespołem płodowym; były tam np. rodziny zastępcze, które opowiadały o tym, jak duże problemy z uczeniem się, z pamięcią, z koncentracją mają te dzieci, a gdy osiągną dorosłość, to często mierzą się z brakiem akceptacji społecznej, depresją, a nawet uzależnieniami. 

BLASK: Dlaczego to właśnie w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie zdecydowała się Pani na kontynuację swojej kariery naukowej?

Mgr Justyna Lubińska: Już wcześniej razem z Panią Profesor Jolantą Kotlińską otrzymałyśmy grant innowacyjny z funduszy wewnętrznych naszego uniwersytetu na rozpoczęcie badań w zakresie alkoholowego zespołu płodowego, dzięki czemu przeprowadziłyśmy wstępne badania na ten temat. Szkoła Doktorska UMLUB umożliwiła dalszą realizację tego projektu; ponadto oferuje również stypendium, które zapewnia stabilność finansową młodemu badaczowi i daje możliwość na realizowanie projektów oraz rozwinięcie praktyki dzięki konferencjom, wyjazdom czy finansowaniu szkoleń, co postrzegam jako szansę na rozszerzenie swojej wiedzy i kontynuację projektu. 

BLASK: Jest Pani jedną z laureatek konkursu PRELUDIUM 24 ogłoszonego przez Narodowe Centrum Nauki, dzięki czemu realizowany przez Panią projekt badawczy pn. „Wpływ modulacji układu endokannabinoidowego i wzbogaconego środowiska w terapii zaburzeń mielinizacji i pamięci w modelu Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych” otrzymał 209,7 tys. zł dofinansowania. Jakie emocje towarzyszyły Pani po tym, jak dowiedziała się o przyznaniu grantu? 

Mgr Justyna Lubińska: Otrzymanie grantu jest bardzo dużym wyróżnieniem i docenieniem wysiłku, który włożyłyśmy w ten projekt. To, że zostaliśmy wybrani i nagrodzeni przez komisję konkursową, pokazuje, że ten temat jest ważny. W tej edycji konkursu tylko około 14 proc. z wszystkich złożonych projektów otrzymało dofinansowanie. Grant z PRELUDIUM 24 daje szansę na poszerzenie i rozwinięcie badań, które razem z Panią Profesor Kotlińską już realizowałyśmy w ramach grantu wewnętrznego. 

BLASK: Jak już wspomnieliśmy, tematem realizowanego przez Panią projektu jest alkoholowy zespół płodowy. Czy mogłaby Pani przybliżyć nam więcej szczegółów na temat tego, na czym polegają prowadzone przez Panią badania i w jakim zakresie ich prowadzenie wspomoże zdobyty grant? 

Mgr Justyna Lubińska: Grant jest przyznany na trzy lata, a prace w ramach projektu są podzielone na etapy. Badania prowadzimy w modelu zwierzęcym, a dokładniej – szczurzym. Polega to na tym, że podajemy alkohol młodym szczurom (od czwartego do dziewiątego dnia ich życia, ponieważ wiek ten jest odpowiednikiem trzeciego trymestru ciąży u człowieka) i odzwierciedla on to, co dzieje się w mózgu dziecka w ostatnim trymestrze ciąży. Ten model jest też ważny dlatego, że zajmujemy się zaburzeniami mielinizacji i to właśnie w tym okresie – trzeciego trymestru ciąży u człowieka i czwartego-dziewiątego dnia u szczura – wpływ etanolu na ośrodkowy układ nerwowy jest najbardziej widoczny. 

Następnie, w naszym projekcie zajmujemy się wpływem interwencji farmakologicznej, czyli modulujemy układ endokannabinoidowy (naturalny układ regulacyjny mózgu) i sprawdzamy, czy takie pobudzenie może wspomóc procesy regeneracyjne mielinizacji, która pomaga w sprawniejszym przepływie impulsu nerwowego. 

Drugim etapem jest sprawdzenie działania niefarmakologicznego – w naszym przypadku mówimy tutaj o wzbogaconym środowisku poprzez dostarczanie młodym szczurom bodźców środowiskowych np. przez udostępnianie im i regularną zmianę zabawek, co może być odpowiednikiem terapii sensorycznej u dzieci z alkoholowym zespołem płodowym (prowadzonej przez psychologów/terapeutów i mającej wspomagać regenerację, sprawność, połączenia synaptyczne i plastyczność mózgu). W końcowym etapie sprawdzimy, czy połączenie terapii farmakologicznej i niefarmakologicznej może przynieść korzyści. W każdym z etapów badamy pamięć, uczenie się oraz zmiany w mózgu, jakie zaszły w kontekście badań biochemicznych i molekularnych. 

Dodam, że głównym promotorem mojego projektu jest prof. Jolanta Kotlińska z Katedry i Zakładu Farmakologii z Farmakodynamiką na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, a badania są realizowane we współpracy z Instytutem Farmakologii Polskiej Akademii Nauk i tu moim promotorem pomocniczym jest dr hab. Irena Smaga-Maślanka. Dzięki grantowi z PRELUDIUM 24 na pewno możemy przeprowadzić nasze badania kompleksowo, bo bez finansowania nie moglibyśmy zrobić tak dużo analiz ani tak bardzo wykorzystać potencjału zwierząt. Nie bylibyśmy też w stanie szerzej rozpowszechnić naszych wyników na arenie krajowej i międzynarodowej, w publikacjach czy na konferencjach, co daje możliwość nawiązania współpracy z ośrodkami badawczymi, które zajmują się podobnym tematem. Myślę, że daje to również szansę na to, że ktoś zainteresuje się tym tematem i rozwinie go dalej, a w przyszłości wykorzysta te badania w terapii klinicznej u dzieci. To także nadzieja na to, że zyskają one wartość terapeutyczną dla faktycznie potrzebujących osób. Niestety obecnie nie ma żadnego skutecznego leczenia alkoholowego zespołu płodowego, a problem dotyczy też samej diagnostyki. Dzieci z FASD otrzymują przede wszystkim leczenie objawowe – farmakologiczne i terapeutyczne, dostosowane do występujących trudności. Nie ma jednak obecnie specyficznej terapii przyczynowej dedykowanej wyłącznie FASD. 

BLASK: Bardzo dziękuję za rozmowę.